بررسي زبان اجتماعي در سه شهر اهواز ، آبادان و مسجدسليمان

واژه هايي که در اين مقاله فهرست شده اند حاصل تحقيقي است که حدود سال ٬١٣٧٣در سه شهر اهواز ٬ آبادان و مسجدسليمان ٬ انجام گرفت. هدف از اين تحقيق گردآوري وام واژه هاي انگليسي موجود در گويش هاي اين سه شهر بود.از حدود نود سال پيش ٬ هم زمان با اکتشاف نفت در منطقه بختياري و استان خوزستان و تأسيس شرکت نفت ايران و انگليس ٬ پديده قرض گيري واژگاني بسيارگسترده و عميقي در مناطق ياد شده شکل گرفت. به طوري که بسياري از اين واژه ها هنوز هم در مکالمات روزمره و عادي مردم کاربرد اساسي دارند.

براي گردآوري اين واژه ها ٬ علاوه بر تکيه بر محفوظات خود ٬ در طي چهار ماه ٬ دوبار به شهرهاي نام برده سفر کردم. يافتن منبع  براي اين تحقيق چندان کار مشکلي نبود ٬چون تقريباً تمام گروه هاي سني زن و مردِ ساکن در شهرهاي مورد تحقيق اين واژه ها رادر گفتگوهاي روزانه خود به کار مي برند و ٬ به عبارتي ٬ واژه ها نسل به نسل منتقل شده اند ٬ به طوري که افراد جوانتر اغلب حتي از قرضي بودن يا انگليسي بودن اصل واژه بي اطلاع اند. آنان ٬ در مواردي ٬ گمان مي کردند که واژه بختياري يا محلي است.

در تهيه اين فهرست ٬ سعي شده است که حتي الامکان واژه هايي آورده شوند که بالاخص در اين مناطق کاربرد دارند. آن واژه هاي قرضي که به طور عام وارد زبان فارسي شده اند ٬ از قبيل تلفن ٬ راديو ٬ تاير ٬ پليس ٬ آمبولانس مدنظر نبوده اند. واژه هاي فهرست شده داراي فراواني کاربرد يکسان نيستند. در متن اصلي تحقيق ٬ سعي شده است که ٬ با مثال هايي دقيق ٬ بافت و زمينه کاربرد و گاه حتي زمان و دوران کاربرد آنها مشخص گردد. اما ٬ در اين جا ٬ براي پيش گيري از زياد شدن حجم کار ٬ مثال ها حذف شده اند.

اين فهرست را مي توان در حکم مادّه اوليه براي تحقيقات متعدد بعدي به کار برد. براي مثال ٬ در اين جا واژه ها تنها داراي ترتيب الفبايي هستند ٬ در حالي که ميتوان آنها را بر حسب حوزه هاي معنايي و کاربردي (ابزار کار ٬ اصطلاحات اداري ٬ وسايل زندگي) دسته بندي کرد و از اين طريق نشان داد که تماس ها در کدام حوزه ها بيشتر بوده است. با کمي دقت مشاهده مي شود که در بعضي از اين واژه ها تغييرات معنايي صورت بررسي تغييرات معنايي .(« اخراج » به معني finished محرّف  fenest  گرفته است ) مانند از اين دست هم وجه جالب توجهي براي تحقيقات بعدي است.

از سوي ديگر ٬ چنانچه انتظار مي رود ٬ در طي اين روند قرض گيري ٬ تلفظِ تقريباً تمامي واژه ها دستخوش تغيير شده است. بررسي اين تغييرات تلفظي و ارائه قواعد حاکم بر آنها نيز کار جالب ديگري است که با اين مواد مي توان انجام داد. اين کار ٬ به ويژه در مواردي که تغييرات قابل ملاحظه است ٬ مانند اسپکتور ٬ انگلان ٬ بَمبو ٬ دريول ٬ رستوزو ٬ جالب تر به نظر مي رسد.

به دنبالِ فهرست اصلي ٬ دو فهرست ديگر نيز آورده شده است. اولي ٬ فهرست افعال مرکبي است که از ترکيب واژه هاي قرضي انگليسي با افعال مرکب ساز (کردن ٬ شدن ٬ زدن) ساخته شده اند و کاربرد بسيار دارند. فهرست دوم در بردارنده اسامي شماري از محله هاي سه شهر نام برده است. اين محله ها نسبتاً قديمي اند و ٬ تقريباً هم زمان با شکل گيري شرکت نفت و گسترش تأسيسات آن ٬ به وجود آمده اند. همان طور که انتظار مي رود ٬ چون مسجدسليمان از دو شهر ديگر قديمي تر است و اساساً با تأسيس شرکت نفت در آن جا شکل گرفت ٬ داراي محله هاي بيشتري با اسامي انگليسي است .

 واژه                تلفظ با تکیه فارسی             معنيِ کاربردی                اصلِ انگليسي

آف                     ( af )پایان کار                         بي کاری /تعطيلي                        off

آفیس                hafiz  (حفیض)                         اداره                                       office

آفيس بوي           afis boy                                 پادو                                  office boy  

ان کال                    ankal                                حاضر برای خدمت                    on call

آی دینتیتی کارت    identity  kart                        کارت شناسایی            aydentiti card

ارکاندیشن           erkandishen                    سرد کننده و تهویه هوا        Air conditioner

اسپکتور              espektor                       بازرس ، كنترل كننده                    Inspector

استارت                 estart                       شروع ( فعل : شروع كردن)                    start

اِستَف اِستور       estaf estor                    فروشگاه كارمندي                        staff store

اِستَمپ                  estamp                            مهر                                         stamp

اِ ستندباي          estandbay                       آماده بكار                                   stand by

اِستور           estor/ or / ostor                     فروشگاه                                       store

اِستِيْت مِنت        esteytment                 صورت حساب حقوق                      statement

اِستِيْشن           esteyšen                           ايستگاه ، نام محل                       station

 اِ سکراب          'eskerab                       سنباده كشيدن                                 scrape             

 اِس کيو             eskiyu                خانه اي در اجاره شركت نفت                            S.Q